Tưởng nhớ thầy,

            Hơn 50 năm đã trôi qua mà tôi vẫn còn nhớ hình ảnh vị giáo sư Pháp văn dạy tôi hai năm đầu ban Cao đẳng Tiểu học.Thầy đã có tuổi,dáng gầy gò nhưng giọng nói còn sang sảng.Nhớ rõ nhất là bài giảng văn đựoc thầy trình bày hết sức có hồn.Bài thơ được bình giảng có nhan đề “ Le semeur” ( Người gieo hạt) cũng còn một tựa là “Saison des semailles.Le soir” (Mùa gieo hạt.buổi chiều) của thi hào Victor Hugo.

            Có thể tóm tắt nội dung bài thơ như sau : hoàng hôn xuống dần,ngồi dưới mái hiên,tác giả ngắm cảnh chiều hôm mà những giờ phút lao động cuối cùng trong ngày đang tỏa sáng.Một lão nông quần áo tả tơi đang gieo hạt trên những luống cày,cố tranh thủ thời gian còn lại để làm xong công việc. Nội dung đơn giản như vậy nhưng ý nghĩa  bài thơ hết sức thâm thúy và chứa đựng một giá trị nhân bản cao.

            Thầy đã cố gắng giúp chúng tôi- những thiếu niên trẻ người non dạ - lãnh hội được ý nghĩa cao cả đó .Trước hết , thầy  nhấn mạnh cách sử dụng tài tình hai động từ admirer (ngắm nhìn với sự thán phục) và contempler ( chiêm ngưỡng) của tác giả.Một đại thi hào như Victor Hugo mà chiêm ngưỡng và thán phục một hành vi,một công việc thì dù công việc đó có bình thường chăng nữa thì nó phải hàm ngụ một ý nghĩa,một giá trị nhân bản cao quí. Mà đúng là như vậy vì gieo hạt ngày hôm nay là tạo ra mùa thu hoạch ngày mai, là đem ấm no lại cho tương lai. Cái khung thời gian – không gian thật khéo chọn : buổi chiều tà trên cánh đồng mênh mông.Cánh đồng gợi nghĩ đến cõi nhân gian,chiều tà là thời khắc cuối cùng của một ngày.Rồi bằng một liên tưởng hết sức tự nhên,nhà thơ tạo nên hình tượng một lão nông đang gieo hạt trên cánh đồng .Nếu người nông dân này là một thanh niên hay một tráng niên thì ý nghĩa biểu trưng sẽ giảm đi nhiều.Đằng này đây là một nông dân tuổi đã xế chiều : một lão nông đang khẩn trương gieo hạt trên những luống cày trong bóng tối đang sẫm dần.  Ngày sắp hết,người đã già,vậy mà vẫn còn miệt mài lao động vì một ngày mai hạnh phúc cho thiên hạ. Ở vào tuổi đó và vào thời khắc đó lão nông của chúng ta có quyền được nghỉ ngơi sau khi đã làm việc gần suốt đời và gần suốt ngày.Một hành động hy sinh cao cả và thầm lặng.

            Thầy đã giúp chúng tôi cảm nhận được - ở một mức độ nào đó tùy theo từng cá nhân – sự xúc động và lòng ngưỡng mộ của nhà thơ trước cảnh tượng uy nghiêm đó.Đi đi lại lại trên bục giảng,vừa ra điệu bộ vừa diễn giải nội dung và hình thức của thi phẩm thầy khiến cả lớp chúng tôi lắng nghe bằng cả tâm hồn. Tôi còn nhớ như in cử chỉ mô phỏng : vốc một nắm hạt và vung tay ném lên cao tạo một  đường bán nguyệt của thầy để mô tả “ cử chỉ uy nghiêm” (le geste auguste) của người lão nông.Thầy chấm dứt bài giảng ,trở lại bàn giáo sư, gương mặt ánh lên vẻ hài lòng kín đáo.Cả lớp lặng im.Trong không khì hình như vẫn còn những dư ba của cảm xúc.

            Gần cuối năm học thứ hai ban Cao Tiểu của tôi,thầy ngã bệnh và qua đời.Đưa tiển thầy về nơi an nghỉ cuối cùng,ngoài những người thân,bạn bè và đồng nghiệp của thầy còn có hàng mấy trăm học sinh chúng tôi (đã và đang học với thầy).Hầu hết bọn tôi không ai cầm được nước mắt.Vị thầy đáng yêu và đáng kính đó là giáo sư THOẠI (tôi rất tiếc là quên họ của thầy) và ngôi trường chúng tôi học lúc đó có tên Trung học Petrus Trương Vĩnh Ký những năm đầu thập kỷ 50 của thế kỷ trước.

                                                                        Hồ Văn Trai (khóa 50-56)