Cảm, Cúm … gà

 

Dr. Trần Thủ Danh

                                                                                                10-11-2005

 

      Tháng 1/2004 vừa qua cả vùng Đông Nam Á (Việt Nam, Thái Lan, Nam Dương...) rúng động vì bịnh dịch gà lây sang người ta và đã làm nhiều người thiệt mạng . Tại Việt Nam kể từ 2003 đến hiện tại số người chết có liên hệ đến bịnh dịch gà tổng cộng là 43 người ⁺¹⁾. Bịnh dịch gà (Geflügelpest) còn được gọi là "bịnh cúm gà" (Geflügelgrippe/Geflügelinfluenza=avian influenza=Bird flu" và như vậy có liên hệ gì đến bịnh "cảm/cúm" ở người ta, bịnh mà có lẽ chúng ta ai cũng đã có lần mắc phải.

 

Vi trùng, siêu vi trùng

 

Trước khi đi sâu vào vấn đề cúm gà, có lẽ chúng ta cũng nên tìm hiểu sơ lược về "bịnh cảm/ bịnh cúm" và những độc tố gây bịnh nầy. Thường ai cũng biết, ngoài những ký sinh trùng thấy được như sán lãi, chí rận…, độc trùng (Erreger) gây bịnh nếu không là vi trùng (=vi khuẩn/Bakterien) thì cũng là siêu vi trùng (=siêu vi khuẩn/Virus). Như tên gọi, vi trùng và siêu vi trùng (dể ngắn gọn sau đây dùng chữ Virus) là những vi thể thật nhỏ chỉ có thể thấy được qua kính hiển vi/kính hiển vi điện tử; nhưng nếu vi trùng là một đơn bào có nhân, có màng tế bào bao quanh rõ ràng, có đời sống sinh hoá, phân đôi sinh sản được, thì Virus là một vi thể tạo bởi hóa chất Nucleic acít ( Nucleinsäure/Nucleic acid như DNA/RNA thành phần cơ bản của yếu tố di truyền, tương ứng như nhân của vi trùng, của tế bào cơ thể) ⁺²⁾, không có đời sống sinh hoá riêng. Sự khác biệt nầy đưa đến hậu quả là :

• vi trùng có thể tự phân hoá chia đôi sinh sản trong khi Virus phải vào nhân của một tế bào nào đó (Wirtzelle/host cell/tế bào chủ), phối hợp với nhân của tế bào, kích động/điều khiển tế bào nầy phân hoá theo chiều hướng của Virus và nhờ đó Virus được tiếp tục sinh ra ( DNA/RNA của Virus được tạo lập)

• trong cách trị liệu, nếu bịnh gây bởi vi trùng được trị với thuốc trụ sinh (Antibiotikum), thì thuốc nầy không có hiệu lực đối với Virus. Phương pháp trị liệu hữu hiệu hiện tại không nhầm "tiêu diệt" Virus mà chỉ nhầm ngăn chận sự bành trướng, sự sinh sản/cấu tạo Virus và chủng ngừa

• là một khối hoá chất Virus khi phân hoá/sinh sản dễ "đứt đoạn/biến thể/sâu biến/mutieren" (antigenic drift) cũng như dể phối hợp với những Virus khác ( antigenic shift) để tạo ra Virus mới. Hiện trạng nầy giải thích sự khó khăn trong việc ngừa và trị bịnh gây bởi Virus, nhất là tính dễ trao đổi/phối hợp với những Virus khác, chẳng hạn "Virus cúm gà" -trên nguyên tắc chỉ gây bịnh ở gà- có thể phối hợp với "Virus cảm/cúm" ở người để tạo ra một Virus vừa gây bịnh ở gà và ở người. Hiện tượng liên hiệp/phối hợp yếu tố di truyền (antigenic shift/genetisches

 

-----------------------------------------

+1) FeedInfo.com 18.8.2005

+2)Thật sự Virus cũng có một vỏ (Hülle / envelope) bao quanh hoá chất di truyền DNA/RNA (Desoxyribonucleinsäure/Riboxynucleinsäure). Vỏ nầy là một màng Protein (được gọi là Capsid) có cấu trúc đặc biệt để nhờ đó Virus bám vào/chui vào cũng như chui ra khỏi tế bào mà Virus sống nhờ (Wirtzelle/host cell)

-         1 –

 

Reassortment) nầy là mối nguy hiểm thật lớn có thề gây nên một "đại dịch/Pandemie".

Nếu những điểm ghi trên có giá trị chung cho mọi Họ Virus (Viridae) thì đặc điểm/tính chất riêng của từng loại Virus (hình dạng, cấu tạo, tính gây bịnh,…) thiên hình vạn trạng. Ngay

như ở bịnh cảm/cúm, dầu Virus cùng gây ra những triệu chứng chung sổ mũi, nhức đầu, nóng lạnh, ho, khô cổ,…như nhau, nhưng nếu bịnh "cảm lạnh" (Erkältung/rhume/cold) ⁺³⁾ là do những Virus tương đối "hiền" (thường là Rhinoviren thuộc họ Picornaviridae ) thì "bịnh cúm=Grippe/flu/influenza" thật sự ở người ta cũng như ở gà là do những Virus đặc biệt có tên "Influenza". Hơn nữa, ngay trong nhóm Virus Influenza (thuộc họ Orthomyxoviridae), đối tượng chánh của bài viết nầy, không phải Virus nào cũng giống như nhau. Để phân biệt, người ta chia Virus Influenza làm ba nhóm với tên theo vần A, B và C. Trong 3 nhóm nầy nếu Virus B và C ít lây, chỉ gây bịnh từng người hoặc nhóm nhỏ, thì Virus A, vì dễ biến tính, dễ sậu biến/mutieren, gây sự truyền nhiễm rộng lớn (epidemie, pandemie). Ngoài ra, nếu Virus A gây bịnh ở cả người lẫn thú vật (heo, ngựa, chim/cầm thú) thì Virus B chỉ gây bịnh ở người mà thôi. Riêng Virus C ít gây bịnh và nếu có thì chỉ gây bịnh nhẹ ở người và heo.

Virus cúm "Influenza A/HxNx"

 

Như đã trình bày ở trên, Virus Influenza A gây bịnh không phải chỉ ở người mà còn đặc biệt ở Loài Chim/Cầm Thú từ gia cầm (gà, vịt, ngỗng,..), chim rừng đến chim di cư theo mùa (migratory birds). Hiện tại nếu nói dến bịnh "cúm gà/Vogelgrippe/Bird flu", sự nhận định của bạn nhất định sẽ không sai khi cho nguyên nhân gây bịnh là do Virus Influenza A, dầu là bạn vẫn có thể thắc mắc vì tin tức trên báo chí chỉ đề cập dến Virus H5N1 ở Á Châu, H7N1 ở Ý, H7N7 ở Hòa Lan/Bỉ/Đức, H7N2 (Delaware/USA), v.v… Sở dĩ có sự nêu danh như vậy vì nhóm Virus Influenza A tuy có cấu trúc yếu tố di truyền giống nhau (Nuleic acít là RNA phân chia làm 8 đoạn), Virus Influenza A

nhưng vỏ Protein phía ngoài của Virus khác biệt. Trên vỏ nầy

lởm chởm những cọng như cây tâm cấu tạo bởi Protein H="Haemagglutinin" hoặc bởi Protein N="Neuraminidase". Qua Haemagglutinin Virus bám, xâm nhập vào tế bào cơ thể, vào tế bào sống nhờ thích ứng (=tế bào chủ / Wirtzelle / host cell), và nhờ tác dụng của Neuraminidase -một diếu tố/Enzym- Virus mới được tạo lập rời khỏi tế bào chủ ⁺⁴⁾. Haemagglutinin (H) cũng như Neuraminidase (N) là những Glycoproteine được cấu tạo bởi những chuỗi Protein Polypeptide và chuỗi đường Oligosaccharide. Sự cấu tạo khác biệt giữa H cũng như giữa N -dầu rất nhỏ- vẫn làm cho Virus có dặc tính riêng biệt trong việc xâm nhập tế bào chủ (hoặc người, hoặc gà, hay heo,..) và trong việc gây ra bịnh (chim rừng/chim di cư theo mùa tuy có mang trong mình Virus nhưng không có triệu chứng bịnh gì, trong khi gà/vịt nhà bị bịnh dịch

-----------------------------

+3) Bịnh" cảm lạnh thường=Erkältung/grippaler Infekt" tuy cũng do siêu vi khuẩn (với khoảng 200 loại thuộc nhóm Adenoviren, RS-Viren, Parainfluenzaviren… và nhất là Rhinoviren thuộc họ Picornaviridae), nhưng Virus loại nầy chỉ gây bịnh nhẹ và thường sau một tuần là lành bịnh

+4) Virus bám và chui vào tế bào chủ (Penetration) thích ứng/chuyên biệt là nhờ cấu trúc đặc biệt của Protein H "Haemagglutinin". Sau khi đã vào được tế bào chủ, Virus biến thể (uncoating), đưa những yếu tố di truyền của Virus vào hoà hợp với nhân của tế bào chủ và điều khiển tế bào chủ tạo lập/sinh sản Virus thế hệ mới. Những Virus mới được tạo lập trong tế bào chủ sẽ thoát ra ngoài nhờ tác dụng của Neuraminidase phá vở màng tế bào chủ dể sau đó tấn công tiếp những tế bào cơ thể khác.

-         2 –

 

cúm dễ chết). Hiện tại người ta biết được có 15 loại Haemagglutine (được đánh dấu H1, H2,H3….H15) và 9 loại Neuraminidase (N1, N2,N3,…N9) khác nhau, và tùy theo Virus có

loại H hoặc N nào mà chúng ta có Virus tương ứng ⁺⁵⁾. Ở người ta 3 loại Haemagglutinin H1, H2, H3 và 2 loại Neuraminidase N1, N2 được ghi nhận (quan trọng là Virus H1N1, H2N2 và H3N2) trong khi cầm thú (chim, gà, vịt, ngỗng,…) có thể có đủ loại H và N (quan trọng là H5N1, H7N7…).

Yếu tố Haemagglutinin và Neuraminidase trong Virus A

 

	Người	Heo	Ngựa        Cầm thú
Haemagglutinin	H1, H2, H3	H1, H3	H3,H7	H1 - H15
Neuraminidase	N1, N2	N1, N2	N7, 8	N1 - N9

 

Dịch cúm ở người

 

Ở người ta bịnh cúm Influenza (do Virus nhóm H1, H2 và H3) đã gây sự chết chóc hơn cả bịnh dịch hạch/Pest thời Trung Cổ. Trong thế kỷ 20 vừa qua ba lần dịch cúm ⁺⁶⁾ đã xảy ra với số tử vong thật lớn:

• 1918-1919: dịch cúm Tây Ban Nha (spanish flu) gây bởi Virus H1N1. Dầu có tên là Tây Ban Nha nhưng dịch cúm nầy bộc phát từ Mỹ (vào khoảng tháng 3. 1918 ở trại lính Fort Riley/Kansas và sau đó truyền sang Âu Châu cũng như khắp nơi khác) làm thiệt mạng hơn 500 000 người ở USA, ở Ý 500 000 , Đức 225 000, Anh 112 000, Pháp 96 000 người, Ấn Độ 5-12 triệu và toàn thế giới khoảng 27 triệu (theo báo Nature 50 triệu!) . Một số người chết vài ngày sau khi bị nhiễm bịnh, một số khác chết vì những biến chứng về sau.

• 1957-1958: dịch cúm Á Châu (Asian flu) gây bởi Virus H2H2 làm 70000 người chết ở USA, ở Đức 30 000 và toàn thế giới khoảng 1 triệu người. Virus nầy phát hiện ở Trung Hoa vào cuối tháng 2.1957 và truyền sang Hoa-Kỳ qua những người tị nạn trốn sang Mỹ.

• 1968-1969: dịch cúm Hồng Kông (Hong Kong flu) gây bởi Virus H3N2, đã làm thiệt mạng khoảng 34 000 người ở USA, ở Đức 30 000 và toàn thế giới khoảng 800 000 người. Virus nầy được phát hiện ở Hồng Kông vào đầu năm 1968 và sau đó truyền sang USA. Đến hiện tại Virus H3N2 vẫn còn hiện diện.

• 1977-1978: dịch cúm Nga (Russian flu) gây bởi H1N1 và làm khoảng 700 000 người thiệt mạng.

 

----------------------------------------------------------

+5) Tên của Virus được xác định dựa vào loại Virus ABC, vào thành phần cấu tạo HxNx, thí dụ: A/H5N1 = Virus A, nhóm H5N1. Ngoài ra phía trước danh tánh cùa Virus người ta còn có thể ghi thêm loài thú bị bịnh, địa phương và thời điểm Virus phát hiện, chẳng hạn: Chicken/Germany/97/A/H7N7 = Virus A, nhóm H7N7, bịnh ở gà, Đức quốc, xảy ra năm 1997.

+6) Danh từ "dịch/Seuche/epidemic" dùng để diễn tả tình trạng bịnh truyền nhiễm, lây người nầy sang người khác cũng như thú nầy sang thú khác có tính cách rộng lớn. Tùy theo cường độ lây bịnh người ta phân biệt "dịch=Epidemie" xảy ra ở một vùng nhất định trong một thời gian giới hạn và "đại dịch=Pandemie" xảy ra ở nhiều nơi, toàn cầu. Theo qui ước quốc tế, khi bịnh dịch bộc phát -nhất là bịnh dịch thuộc loại "cúm gà độc 􀃆 HPAI=High Pathogenic Avian Inflenenza" như Virus H5N1- nhà cầm quyền địa phương liên hệ phải khai báo với Cơ quan Quốc tế Ngừa Bịnh Dịch=OIE=Office International des Epizooties có trụ sở ở Paris/Pháp.

 

Triệu chứng bịnh cúm Influenza:

• Chảy nước mũi/nhảy mũi

• Ho

• Đau cổ họng/khàn tiếng

• Nóng lạnh/nhức đầu

• Nhức mình/đau tứ chi

• Đau mắt

• Khó thở/mệt/kiệt sức

-         3 –

 

Sự bộc phát dịch cúm xảy ra bất ngờ nhưng rồi tự nó cũng mất đi (cũng như có thể tái phát khó biết trước được). Một điều đã làm xáo động dư luận trong tháng 4.2005 vừa qua là Virus

H2N2 -gây dịch cúm Á Châu 1957/58- vô tình đã được viện Bịnh Lý Hoa Kỳ (US-Akademie für Pathologie) gởi đi đến nhiều trụ sở thí nghiệm trên thế giới trong một chương trình khảo cứu thường xuyên. May là một phòng thí nghiệm ở Gia Nã Đại phát hiện ra sự lầm lẫn nầy và sau đó mẫu Virus nầy đã được hủy bỏ. Virus H2N2 đã không phát động từ hơn 40 năm nay

và do đó nếu bịnh tái phát, sẽ có rất nhiều ngưòi bị vong mạng, nhất là những người sinh sau 1968 không có sự miễn nhiễm đối với Virus nầy.

Dịch cúm ở gà

 

Bịnh cúm gà, gây bởi Virus nhóm H5 và H7, không là một điều lạ trong lãnh vực chăn nuôi. Kể từ 1959 nhiều lần dịch cúm gà đã xảy ra và đã gây sự tổn thất nặng cho những người chăn nuôi. Virus gây bịnh cúm gà thật đa dạng: H7N3 ở Anh, H5N9 ở Gia Nã Đại, H5N2 ở Ý, H7N3 ở Chí Lợi, H7N7 ở Hòa Lan/Bỉ/Đức ,…. Nhưng đặc biệt ở Á Châu, trong thời gian vừa qua, nhóm Virus H5N1 dã hoành hành ở Đại Hàn, Trung Hoa/Hông Kông, lần xuống Việt Nam, Thái lan, Cam-Bốt, Nam Dương,… và đến hiện tại vẫn còn là đề tài nóng bỏng được nói đến thường xuyên qua báo chí, đài phát thanh, truyền hình.

Virus H5N1 được tìm thấy ở Hồng Kông vào tháng 5.1997 -do đó còn được gọi là "cúm gà Hồng Kông/Hong Kong flu"- đã gây tổn thất trên 1,4 triệu gà ⁺⁷⁾. Virus H5N1 được xem là Virus thật độc vì không những gây bịnh nặng làm thú để chết (tỷ lệ gần 100%) mà còn dễ lây bịnh. Dầu sao, bịnh cúm gà Hồng Kông năm 1997 đã không gây ra một "đại dịch/Pandemie" ở người ta vì Virus không truyền nhiễm, không lây tiếp từ-người-sang-người. Tuy nhiên một số người tiếp xúc trực tiếp với gà bịnh đã bị bịnh, và trong số 18 người bị bịnh, năm người đã phải bỏ mạng.

Sau 1997 tưởng đã yên, nhưng đến giữa tháng 12. 2003, dịch cúm gà với Virus H5N1 lại tái phát ở Đại Hàn và sau đó lan tràn sang Đài Loan, Nhật, Hồng Kông, Việt Nam, Thái Lan, Cam Bốt, Lào, Nam Dương, Mã Lai…. Sự tổn thất gây bởi dịch cúm gà nầy ở vùng Á Châu Thái Bình Dương thật to lớn. Cơ Quan Lương Nông Quốc Tế (FAO, tháng 2.2004) phỏng định có trên 100 triệu gia cầm đã phải bị giết chết để ngừa sự truyền nhiễm, và hai quốc gia bị nặng nhất là Thái Lan với khoảng 60 triệu và Việt Nam khoảng 40 triệu. Riêng ở Việt Nam, theo bản tường trình của Ngân Hàng Thế Giới, sự tổn thất có thể lên đến 1,8% tổng số lượng sản xuất quốc gia hằng năm (annual gross domestic product) với khoảng 690 triệu US Dollars.

Không những chỉ thiệt hại qua số gia cầm chết/bị giết mà một số người tiếp xúc trực tiếp với gà bịnh cũng đã bị lây và kể từ 2004 đến hiện tại tổng cộng 57 người đã bị thiệt mạng trong số

-----------------------------------------------------------------------

+7) Theo luật định ngừa/chống bịnh dịch, khi bịnh cúm gà được xác nhận, vùng /trại nuôi gà sẽ bị phong tỏa/quarantiert/quanrantined, và gà bịnh cũng như gà nhiễm bịnh (dầu chưa có triệu chứng) đều phải bị giết hết

 

Dịch cúm gà bộc phát được ghi nhận từ năm 1959

Năm Địa phương Virus

-----------------------------------------

1959 Scottland H5N1

1963 England H7N3

1966 Ontario H5N9

1976 Victoria H7N7

1979 Đức/Germany H7N7

1979 England H7N7

1983 Pennsylvania H5N2

1983 Ireland H5N8

1985 Victoria H7N7

1991 England H5N1

1992 Victoria H7N3

1994 Queenslands H7N3

1994 Mexico H5N2

1994 Pakistan H7N3

1997 NSW H7N4

1997 Hongkong H5N1

1997 Italy H5N2

1999 Italy H7N1

2002 Chile H7N3

2003 Hòa-Lan/Bỉ/Đức H7N7

2004 Đại Hàn H5N1

Trung hoa, Việt Nam, Thái Lan, Nam Dương, Cam Bốt,…

Feb.2004 Delaware/USA H7N2

- 4 –

 

112 người bị bịnh (tỷ lệ chết 51%). Riêng ở Việt Nam, số người bị bịnh (90 người) và số người chết (40 người) cao nhất (WHO, 5.8.2005). Tình trạng dịch cúm gà ở Á châu thật khẩn trương và mặc dầu những quốc gia liên hệ đã cố gắng chận đứng bịnh dịch (hội thảo ngừa chống bịnh cúm gà ở Bangkok với sự tham dự của 23 quốc gia vùng Á Châu-Thái Bình Dương ngày 26 đến 28.2.2004), nhưng kết quả đến hiện tại (2005) vẫn chưa hoàn hảo. Rải rác một đôi nơi sự bộc phát bịnh cúm gà vẫn còn được ghi nhận (tháng 3.2005 ở Nam Dương, tháng 5/6.2005 ở Qinghai/Xinjiang Trung Hoa,…) và cuối tháng 7.2005 người ta phát hiện bịnh cúm gà ở các vùng Nga Sô phiá đông Ural (Altai, Tscheljabinsk, Kurgan, Omsk,..), ở

Trường hợp bịnh xảy ra và số người thiệt mạng liên hệ đến

dịch cúm gà từ đầu năm 2004 đến hiện tại (Tường trình WHO, 5.8.2005):

 

	Thời điểm bịnh bộc phát	Việt Nam Số       Số binh   chết	Thái Lan Số        Số bịnh     chết	Cam Bốt Số        Số bịnh     chết	Nam Dương Số        Số bịnh     chết
Đợt 1	26-12-03 10-3-04	23        16	12         8	0          0	0          0
Đợt 2	19-7-04 8-10-04	4           4	5          4	0          0	0          0
Đợt 3	16-12-04 Đến 8-05	63         20	0          0	4          4	1          1
	Tổng cộng	90         40	17         12	4          4	1          1

 

(tin mới nhất -FeedInfo 26.9.2005- cho biết dịch cúm gà đã tái phát ở Nam Dương và tổng số người thiệt mạng liên hệ đến bịnh nầy lên đến 6 người ở quốc gia nầy; riêng ở Việt Nam tổng số người chết lên đến 43 người )

Kasachstan, Sibirien, Tây Tạng và Mông Cổ. Hiện nay cả Âu châu đang lo lắng sợ bịnh sẽ truyền lần sang Tây phương qua đàn chim di cư theo mùa trở về (Zugvögel/migratory birds). Ở Đức nhà cầm quyền đã ra nghị định cấp thời cấm nuôi gà vịt ngoài trời kể từ 15.9.2005 đến 15.12.2005 để ngừa sự lây bịnh có thể xảy ra bởi chim rừng (Wildvögel/wild birds), chim di cư theo mùa trở về Đức.

Chống và ngừa bịnh cúm

Như đã trình bày ở phần đầu, vì Virus xâm nhập/hoà hợp với nhân tế bào cơ thể, nên khó diệt được Virus mà không làm chết tê bào luôn. Cách điều trị hiện tại nhầm mục tiêu ngăn chận sự xâm nhập và bành trướng của Virus qua cách làm thế nào để

• Virus không bám được vào tế bào cơ thể cũng như ngăn chận sự tổng hợp/điều chế acít nucleic và Protein Virus

• Ngăn cản không cho Virus, khi đã được tạo lập trong tế bào cơ thể, thoát ra ngoài xâm nhập tiếp những tế bào mới khác

• Ngăn chận sự truyền nhiễm bằng cách biệt lập người/thú bịnh; và riêng ở thú, phương pháp -đồng thời cũng là luật định- hữu hiệu nhất là giết chết hết thú bịnh cũng như thú chưa bịnh trong đàn

• Chích thuốc ngừa (Impfstoff/vaccine) để miễn nhiễm với Virus (Virusneutralisation)

 

Hiện tại có 4 loại thuốc để chống Virus trên thị trường đó là: Amantadin, Rimantadin, Oseltamivir và Zanamivir. Sự quan sát/khảo cứu về bịnh cúm gà ở Á Châu vừa qua cho thấy Virus H5N1 đề kháng (resistent) lại được đối với hai dược liệu phổ thông Amantadin và

 

-         5 –

 

Rimantadin ⁺⁸⁾ trong việc trị liệu bịnh cúm ở người. Hiệu lực đối với Virus nầy chỉ có Oseltamivir và Zanamivir ⁺⁹⁾ còn được ghi nhận, đặc biệt Oseltamivir có tên cầu chứng thương mãi là Tamiflu. Tuy nhiên dầu thuốc nào đi nữa, để trị liệu hữu hiệu thuốc phải được dùng thật sớm. Theo ông Nguyễn Văn Bình, giám đốc văn phòng ngừa bịnh trực thuộc bộ y tế, Đài Loan đã tặng cho Việt Nam 600 000 hộp thuốc (tablets) Tamiflu và thuốc đã được phân phối đến những nơi cần thiết. Ngoài ra nhà cầm quyền Việt Nam cũng định mua thêm 70 000 hộp thuốc nầy để dành sẳn với trị giá khoảng 3 tỉ Đồng VN (FeedInfo 22.09.2005).

 

Bịnh cúm gà và nguy hiểm cho người

 

            Đến hiện tại những người thiệt mạng liên hệ đến bịnh cúm gà là những người đã tiếp xúc trực tiếp với gà bịnh. Sự truyền nhiễm Virus gà H5N1 tiếp từ người-sang-người may mắn đến bây giờ chưa xãy ra. Dầu sao, mối nguy hại vẫn còn đó. Theo các nhà siêu vi trùng học (Virologe) nếu Virus độc hại H5N1 đặc thù ở gà, trong một trường hợp nào đó, phối hợp được với Virus cúm ở người, tạo ra một loại Virus mới vừa độc hại như Virus H5N1 lại vừa có khả năng truyền nhiễm dễ dàng từ người sang người, thì thật đây là một đại họa có thể gây ra một “đại dịch/Pandemie” không lường trước được. Theo Dr. David Nabarro (WHO, United Nations 30.9.2005) nếu trường hợp nầy xảy ra, số tử vong trên thế giới có thể lên từ 5 đến 150 triệu người. Nguy hại nầy đến hiện tại chỉ là một giả thuyết có thể xảy ra thôi, dầu vậy vẫn là mối quan tâm lớn của những khoa học gia và cơ quan hữu trách liên hệ.

Để khỏi bị lây bịnh, đương nhiên là phải tránh sự tiếp xúc trực tiếp với gà bịnh như có thể. Sự truyền nhiễm lây bịnh chánh yếu là qua sự tiếp xúc với phân, nước dãi/nước miếng, nước mắt của thú bịnh cũng như hít thở không khí nhiễm trùng ở chuồng nuôi gà. Một câu hỏi quan trọng khác cũng được đặt ra là bịnh có thể lây qua thực phẩm, qua thịt gà/trứng gà không? Câu trả lời tương đối lạc quan vì theo Viện Giám Định Nguy Hiểm (Institut für Risikobewertung) ở Bá-Linh chưa có trường hợp người ta bị lây bịnh "cúm gà" qua thực phẩm được xác nhận.

Trong ý lạc quan trên, bài cúm gà nầy có thể được kết thúc tại đây. Và dầu bịnh cúm gà là một tai ách cho những người chăn nuôi, Virus H5N1 là một Virus độc hại cho gia cầm, chúng ta vẫn còn có thể thoải mái ăn thịt gà mà không sợ bị bịnh, và nếu bạn dè dặt, muốn thật chắc ăn thì nên nấu thịt thật chín (Virus sẽ bị hủy hoại khi nấu nóng trên 70°C). Chúc các bạn vẫn còn thấy ngon miệng khi nhai nhẹ …chicken nuggets, khi thưởng thức món gà "nhất phao câu nhì đầu cánh".

 

Đức Quốc, mùa thu 2005

--------------------------------------------------------------

+8) Amantadin (bán ở thị trường với tên Symmetrel, điều chế bởi Endo Pharmaceuticals hoặc Amantadine/generic điều chế bởi nhiều hảng khác như Alpharm u.a.) ngăn chận sự tan biến vỏ ngoài Virus (Zerstörung des Kapsids) làm cho DNA/RNA của Virus tự do để xâm nhập vào nhân tế bào chủ cũng như ngăn chận sự trưởng thành/thành hình của Virus mới. Rimantadin ( bán ở thị trường với tên Flumadine, điều chế bởi Forest Labs u.a.) có hiệu lực tương tợ nhầm ngăn chận sự xăm nhập của Virus vào nhân tế bào chủ.

+9) Zanamivir (bán ở thị trường với tên Relenza, điều chế bởi hảng Glaxo Smith Kline) và Oseltamivir (với tên Tamiflu, điều chế bởi hảng Roche) ngược lại thuộc về loại thuốc ngăn chận tác dụng diếu tố Neuraminidase (Neuraminidasehemmer) khiến Virus được tạo lập không lan truyền tiếp được.